Refraktif Cerrahi
Gerek gözlüğün gerekse kontakt lenslerin estetik optik psikolojik ve ekonomik sorunları ve özellikle bazı meslekler için yetersizlik ve engel oluşturması nedeni ile 1940'lı yıllardan beri insan gözünde yapılan bazı cerrahi işlemlerle refraktif sorunlar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. Refraktif cerrahi adını verdiğimiz bu yöntemlerle gözün kırıcı ortamlarında yapılan işlemlerle kırılma kusuru olmayan göz organı sağlanabilmesidir. Çok teknik denenmiş ise de bugün risksiz, ucuz ve çabuk sonuç veren ve en yaygın olanları aşağıdakilerdir:
A. Refreaktif Kornea Cerrahisi
I. Kornea Eğrilik Yarıçapını Değiştirenler
Radial Keratotomi: Kornea kalınlığının %95'inde elmas bıçakla kırılma kusurunun gücüne göre 4 ila 8 keşi yapılarak uygulanan yöntemdir. Rus Fyodorov tarafından popularize edilmiş ve Türkiye'de ilk uygulama H. Özçetin (Bursa) tarafından yapılmıştır. İşlem 3-5 dakika sürmekte ve ertesi gün hasta görmektedir. 0-4 dioptri miyop ve miyop astigmatlar için uygulanır.
Kornea İçi Halka: Kırıcı güce göre kalınlığı değişen iki adet plastik halka parçasının kornea içine yerleştirimesi ile uygulanır. 0-4 dioptri miyopiyi düzeltir.
I. KORNEADAN DOKU PARÇASI KALDIRARAK:
Bu işlem için günümüzde 193 nm dalga boyundaki laser ışınları kullanılmaktadır (EXCIMER LASER).
FOTOREFRAKTİF KERATEKTOMİ (PRK): Kornea epiteli kaldırıldıktan sonra (epitelyoreksis) laser ışını uygulanarak doku yok edilir. 0-4 dioptri miyop ve hipermetropları düzeltilmesinde kullanılır
Lasık: 1992 yılında Yunanlı Pallikaris tarafından geliştirilmiştir. Son zamanların en güncel ameliyatıdır. Basınç altında mikrokeratom denilen aletle korneadan 160 mikron kalınlığında doku parçası kaldırılır. Kornea stromasına excimer laser uygulanır. Kaldırılan kornea parçası kapatılarak işlem bitirilir. PRK'ya göre daha ağrısız ve çabuk iyileşmesi üstünlüğüdür. 0-14 dioptri miyopilerde kullanılır
B. Refraktif Lens Cerrahisi
Yüksek dereceli miyop ve hipermetroplarda uygulanır.
Şeffaf Lens Cerrahisi: 14 dioptri üzerindeki miyoplarda şeffaf göz merceği katarakt cerrahisi yöntemleri ile alınır veya yetmiyor ise uygun güçteki göziçi merceği yerleştirilir (Türkiye'deki ilk uygulamalar 1988'de H. Özçetin tarafından başlatılmıştır).
Şapka Lens (Göz içi kontakt lensi): Rus Fyodorov tarafından geliştirilmiş ve dünyaya yayılmıştır (1992). 4 dioptri üzerindeki hipermetrop ve 14 dioptri üzerindeki miyoplarda uygulanır. Göz merceğinin üzerine özel yapılmış yumuşak bir çeşit kontakt lens olan yapay mercek yerleştirilerek hastanın gözlüksüz görmesi sağlanır
B. Kontakt Lensler (Temas Camı), Kontak Lens
Kontak Lensler, Gözlük yerine kullanılan, gözün korneası üzerine yerleştirilen camsı maddelerden yapılmış araçlardır. Leonardo da Vinci tarafından düşünülmüş ve 1887'de ilk cam kontakt lens Albert C. Müller tarafından üretilmiştir. Gözyaşı filmi üzerinde yüzer ve kapakla birlikte hareket ederler.
I. Optik amaçlı (gözlük camı yerine)
II. Tedaviye yardımcı (bandaj lens - terapötik lens)
III. Kozmetik (göz renginin değiştirilmesi (estetik) veya görüntü bozukluğunun maskelenmesi (kozmetik)) amaçlarla kullanılır.
Gözlüğün eksikliklerini ortadan kaldırır. Kendine güven, daha net görme, daha geniş görme alanı, sportif olaylara katılım gibi avantajları vardır. Bugün gözlük kullananlardan ABD'de 10 kişiden 8'i, Türkiye'de ise 10 kişiden l'i kontakt lens kullanmaktadır. Tüm kırılma kusurlarını düzeltebilir ve kullanımdaki önemli bir sakıncası havadaki oksijenin %10'dan daha az olduğu tozlu, dumanlı ortamlardır.
Kontakt Lens Çeşitleri
1. Optik Amaçlı:
A) Yapım Malzemelerine Göre
Katlandığında iki kenarı birbirine değiyor ise yumuşak (kornea çapından büyük) değmiyor ise sert (kornea çapından küçük)
B) Kullanım Sürelerine Göre
1. Günlük lensler: Sabah takılıp akşam çıkarılan lenslerdir. Sert ve gaz geçirgen lensler böyledir. Ortalama 1-1.5 yıl dayanır. Temizlik ve bakım gerektirir.
2. Kullan-at lensler: Yumuşak lenslerin çoğu böyledir. Gözün reaksiyonuna göre 3 gün ile I ay arasında gözde takılı kalabilir. Temizlik gerektirmez. Kirlenince atılır.
II. Tedaviye Yardımcı Lensler (Bandaj veya terapötik lensler)
Yüksek oksijen geçiren HEMA grubu çok ince yumuşak lenslerdir. Nüks edici, korneal erozyon, biillöz keratopati, kornea ülserleri, termal ve kimyasal korneal yanıklar, kornea perforasyonu ve özellikle son dönemlerde refraktif laser cerrahisinde epitelin iyileşmesini hızlandırması ve devamlı ilaç uygulanmasında (glokomlu hastalarda, pilokarpin deposu şeklinde) kullanlır.
III. Estetik veya Kozmetik Kontakt Lensler
Göz renginin değiştirilmesi için kullanılabildiği gibi göz bebeği büyük, aniridik veya geniş iridektomili kısacası aşırı ışıktan etkilenen durumlarda filtre görevi görmesi ve kornea lekesinin ortadan kaldırılması için de kullanılır.
Kontakt Lens Komplikasyonları
Sert lens komplikasyonları: Sık düşme riskinin yanı sıra altına toz kaçması sonucu travmatik keratit ve kornea ülserine neden olabilir (kırık çizgi veya alan halinde boyanma
Yumuşak lens komplikasyonları: Temizlik ve bakım şartlarına uyulmadığı takdirde mantar enfeksiyonu (acanthonema keratiti) sonucu keratit ve ülser görülebilir. Özellikle göz makyajı bu riski arttırır. Son zamanlarda geliştirilen kullan-at tipi lenslerle bu risk ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. Diğer taraftan lens yapımında kullanılan maddeye karşı allerjik reaksiyon ortaya çıkabilir (dev papiller konjonktivit).
Kırılma kusurlarının düzeltilmesi üç yöntemle olmaktadır:
A. Gözlük
B. Kontakt Lensler (Temas Camları)
C. Refraktif Cerrahi
A. Gözlük, İlk Gözlük
Çok eski geçmişle Çin imparatorları karar verdikleri anda gözlerine cam parçası takarak otoritelerini göstermişlerdir. Çinli yaşlı keşişlerin bir şeyi okumak için üstüne cam küre parçaları koydukları söylenir. MÖ 50 yıllarında dejeneratif miyop olduğu tahmin edilen İmparator Neron görmek için saplı merceklerden yararlanmıştır. 1270 yıllarında Marco Polo Çinli keşişlerin kullandığı cam parçalarını beraberinde getirerek Avrupa'ya tanıttı. XV. yy.'da Floransa'lı Rahip Bacon tarafından ilk tahta çerçeveli gözlük geliştirilmiş, büyük sanatkar Leonardo da Vinci tarafından gözlük modelleri çizilmiştir.
I784'te B. Franklin iki odaklı camları (bifokal) bulmuş ve 1827'de astigmatik camlar devreye girerek optik endüstrisi uzay teknolojisinden de yararlanarak bugünkü modern kullanım alanını bulmuştur. Aspirinden sonra insanların en çok kullandığı tıbbi araçtır. Denilebilir ki insan yaşamının %75'lik döneminde gözlük kullanmak zorundadır. Optik bir araç olması yanında kişinin yüz görüntüsünü de değiştirmesi nedeni ile çerçeveler günün modasına göre değişmekte ve sonucunda yılda 400 trilyon TL gibi bir tüketime neden olmaktadır. Camlar metal ve plastik çerçevelere yerleştirilmekte ve moda akımına göre değişmekledir. Gözlük camları ise cam veya plastik türevlerinden imal edilmekte, içeriğine yansımayı önleyici, rcnklendirici, veya güneş ışığının şiddetine göre renk değiştiren özelliğe (kolormatik) sahip olabilir. Bunun yanı sıra güneş gözlüğü, koruyucu gözlükler (sanayide, sporda) kullanılmaktadır.
Kırılma kusurlarının düzeltilmesinde ilk yöntem olan gözlük kullanılması en basit ve en yaygın olanıdır. Bunun yanı sıra görsel kusur yarattığı düşüncesine bağlı olarak eksiklik psikolojisi, beğenilmeme duygusu, bazı meslek gruplarında (subay, polis, itfaiyeci gibi) engel teşkil eder.
Diğer taraftan her sene gerek göz numaralarının artması gerekse moda esintilerine bağlı olarak ekonomik yük taşıması dezavantajlarıdır. Kişi tüm bu dezavantajlardan zaman zaman kurtulma ihtiyacı psikozu ile yaşamını devam ettirir.
Kırıcı özelliklerine göre gözlük camları:
1. Tek odaklı camlar (Mono-fokal): Kişinin her baktığı noktayı net görmesini sağlayabilen camlardır. 40 yaşına kadar miyop ve hipermetropların devamlı kullandığı camlardır.
2. İki odaklı camlar (Bifo-kal): Bu tip camlar ile kişi üstten uzağı, alt kısmından da yakın mesafeyi görür. Genellikle 40 yaşından sonra prespiyopi nedeni ile ortaya çıkan yakın görme güçlüğünde kullanılır.
3. Çok odaklı camlar (Multifokal): Kişi uzağa bakarken üst parça ile görür iken diğer kısımlardan değişik uzaklıkları net görecek şekilde ayarlanmıştır. Birçok odaktan oluşmuş cam tipleridir. Genellikle 40 yaş üstündeki doktor, işadamları ve yakın görme mesafesinde çalışan kişiler tarafından kullanılır. Tek kusuru pahalı olması ve alışılmasının zaman almasıdır
