Miyelografi
Lomber ponksiyon ile subaraknoid mesafeye radyoopak madde enjekte edilir. Enjeksiyondan önce Floroskopi ve röntgen muayenesi yapılır.
Hastanın işleme hazırlanışı LP gibidir. İlave olarak hasta işlemden 4 saat öncesinden itibaren yiyecek ve içecek almaz.
İşlem hastaya açıklanır.
Verilen radyoopak madde araknoid membranda irritasyona sebep olacağı için geri çekilir. İşlemden sonra boya maddesi tümüyle çekilebildiyse hasta 12 saat düz yatırılır. Eğer boya maddesi tam çekilemediyse hastanın başı 30-45 derece yükseltilir. İşlemden 12 saat sonra hastanın normal aktivitelerine izin verilir.
İşlemden sonra stabil oluncaya kadar hastanın yaşam bulguları ve bacak hareketleri izlenir.
Ateş, başağrısı, ense sertliği veya fotofobi gibi meninks iritasyon belirtileri izlenir.
Elektroensefalografi (EEG)
Elektrotların yardımıyla beynin elektriki aktivitesi kaydedilir. İşlem hakkında hastaya açıklama yapılır ve işlemden bir gün önce gece hasta saçını şampuanla yıkar ise ardından yağ veya losyon kullanmaması gerekir. Çünkü elektrotların hareketine neden olur. İşlem sabahı stimülan etkileri nedeniyle hasta kahve, çay, kola iç-memeli ve fazla uyumamalıdır. Erişkinlerin 4-5, çocukların 5-7 saatten fazla uyumaması gerekir.
EEG çekilmeden önce özellikle çocuklarda sedatif verilebilir. Diğer taraftan sedatif veya hipnotiklerin verilmesi beyin dalgalarının voltajında düşüklüğe neden olur.
Beyin Skeningi
Radyoizotop madde (technetium-99m) IV yolla verilir ve beyin tarafından tutulumu saptanır. Anormal lezyonun olduğu, alanda radyoizotop madde tutulumu fazla olur. Beyin kanamalarında, tümörlerde, arteriovenöz malformasyonlarda, tromboembolik olaylarda tanı aracı olarak sıklıkla kullanılır. Önce işlem hastaya açıklanır, işlemden 2 saat önce istenirse potasyum chloride verilebilir. Beyin skeningi koopere olmayan ve hamile olan hastalarda kontrendikedir.
Nükleer Magnetik Rezonans (NMR)
Magnetik rezonans güçlü bir magnetik alanda dokuların hidrojen atomu yoğunluğunu saptamaya yönelik bir işlemdir. Hiç bir riski olmayan NMR için hastada madeni takıların, pil kalça ve diş protezi, anevrizma klipsi, kemikte çivi ya da plaka gibi yabancı metalik cisim olmaması gerekir.
Yaklaşık 1 saat süren işlem sırasında hastanın başını oynatmaması bunun için de başın tesbit edilmesi gerekir. MR'ın beyin ve kalp ameliyatı geçirenlerde, kaynak ve demir işçilerinde farkında olunmayan ve metal parçalar nedeniyle uygulanması sakıncalıdır. Gebelerde zararlı etkisi yoktur ancak önlem olarak ilk 3 ayda işlemin uygulanmaması önerilmektedir.
CAT Skan (Computed Axial Tomography)
(CAT: Computerized Axial Transvers Tomography, EMİ Scanning: Electronic Musical Instfyment Scanning)
Tomografi özellikle son yıllarda çok sık tanı aracı olarak kullanılan ve nörolojik hastalıkların tanısında çok değerli bilgiler veren bir testtir. Tomografi boyalı ve boyasız olarak beyin dokusunun tabaka tabaka görüntülerinin saptanmasi'işlemidir. İşlem hastaya, gerekirse makinanın resmi gösterilerek açıklanır. İşlemden 4 saat öncesinden itibaren hasta aç kalır. Verilecek iyotlu boya maddesi bulantı kusma yapabilir. Gerekirse işlem öncesi sedatif verilebilir. Hastanın başındaki küpe saç tokası gibi madeni eşyalar çıkarılır. Hasta tomografi masasına düz olarak yatar ve başı saçları hizasından olacak şekilde bir tankın içine sokulur. Olası iyot allerjisi belirtileri gözlenir.
İşlemden sonra boya maddesinin hızla atılması için hastanın bol sıvı içmesi önerilir.
Anjiografi
Karotis arter veye vertebral arterden girilerek radyoopak madde verilerek beyin damarlarının durumu değerlendirilir. Femoral arterden de girilebilir.
Öncellikle işlem hastaya açıklanır. Gece yarısından sonra hasta ağızdan birşey almaz ve gece iyi uyuması sağlanır. Gerekirse pre-medikasyon yapılabilir.
18 nolu spinal iğne ile boyundaki karotis veya vertebral arterden girilerek boya maddesi verilir. İşlem lokal ve genel anastezi altında yapılır. Opak madde anaflaksiye neden olabilir, bu yönden hastanın izlenmesi gerekir ve acil ilaçlar hazır bulundurulur. İşlem sırasında yaşam bulguları kontrol edilir. Hava embolisi görülebilir. Kateter veya iğneden hızla verilen radyoopak madde atherom plaklarının ayrılmasına neden olabilir ve bu da beyin damarlarından birini tıkayarak infarktüs oluşturabilir. Bunun için enjeksiyon yapılan tarafın karşı tarafında his azalması, konvülsiyon ve afazi gözlenmelidir.
İğnenin giriş yerinde hematom olup olmadığı gözlenir! Genellikle iğne yerinde ödem, ağrı, hassasiyet olur. Ödem solunum güçlüğü yapacağından buz torbası uygulanabilir ve hastanın yanında trake otomi seti hazır bulundurulur.
Hasta normal faaliyetlerine bir kaç saat içinde başlayabilir, ancak 12-24 saat yatak istirahati uygun olur.
Lokal enfeksiyon belirtileri yönünden hasta izlenir.
Ventrikülografi nedir
Hastanın ventrikülografiye hazırlanışı ve işlemin amacı pnömoen-sefalografinin aynısıdır.
İşlemden önce hastanın başının arka tarafı traş edilir. Genellikle lokal anestezi altında ve özel bir sandalyeye oturtularak uygulanır.
Başın posteriyör yarısı örtülür ve özel bir iğne ile girilir ve sıvı ile hava yer değiştirir.
İşlem sırasında baş ağrısı, bulantı, kusma ve konvülsiyon olabilir.
İşlem sonrası bakım pnömoensefalografinin aynısıdır.
Pnömoensefalografi
Pnömoensefalografi L.P. ile röntgenin birleştiği bir tanı işlemidir. Lokal veya gene! anestezi altında yapılabilir, daha çok genel anestezi tercih edilir. Lokal anestezi ile yapıldığında ciddi baş ağrısı, kusma, şok ve bazen de şuur kaybı olabilir. Hastaya işlemden önce gerekli açıklamalar yapılır. Hasta işlemden önceki geceyi iyi dinlenmiş olarak geçirmelidir. Kusmayı önlemek için hastaya sabah kahvaltısı verilmez.İşlem-den önce analjezik ve sedatif verilebilir.
LP iğnesi ile subaraknoid mesafeye girilir ve bir miktar sıvı alınır, yerine hava verilir.
İşlem sırasında her defasında 10 mi sıvı alınır ve 10 mi hava veya gaz verilir. Toplam 75-100 mi sıvı ile hava veya gaz değişimi yapılmış olur. Sonra kafa filmi çekilir. Böylece ventriküllerin durumu değerlendirilir.
İşlem sırasında hastanın hayati belirtileri gözlenmelidir. İşlemden sonra 1 saat 15 dakikada bir, 2 saat 30 dakikada bir, sonra 4 saatte bir yaşam bulguları kontrol edilir ve kaydedilir. İşlemden sonra çok şiddetli başağrısı olur ve bu 24-48 saat sonra genellikle geçer.
Ağrı için buz torbası uygulanabilir, analjezik verilebilir. İlk bir-iki gün hastaya günlük yaşam aktivitelerinde yardımcı olmak, gerekir (yemek vb)
Bulantı kusma işlemden sonra olabilir ve ayağa kalkınca artar, yatırınca geçer bu nedenle hastalara genellikle 24-48 saat yatak istirahati önerilir.
Bulantı geçer geçmez serebro sipinal sıvının yapımını arttırmak ve havanın emilimini hızlandırmak için hastaya tuzlu sıvılar verilmelidir. Hastanın başını iki saatte bir sağa sola çevirmesi havanın emilimini hızlandırır (Hava emilimi 2-4 gün sürebilir).
