Epidemiyolojide Veri Kaynaklari

Epidemiyoloji Veri Kavramı ve Veri Kaynakları

Epidemiyolojik çalışmalarda kullanılmak üzere toplanan ve kullanılan sayısal değerlere veri denir. Epidemiyolojik araştırmanın sonuçları, verilerin doğru olarak toplanma ve değerlendirilmesi ile sağlıklı olur. Tanımlayıcı araştırmalarda, bir hastalığın toplumda dağılımını ve frekansının saptanabilmesi başlıca iki yöntemle derlenen verilere göre yapılır.

1- Sistematik Veri kaynaklarından çıkarılan verilerdir.

Hastane dosyaları, arşivler, nüfus kayıtları, sağlık kartları gibi. Ancak bu belgeler genelde önceden belirli bir amaca göre düzenlenmediğinden elde edilen veriler yetersiz hatta yanıltıcı olabilir.

Nüfus kayıtları; epidemiyolojide gerekli olan nüfusla ilgili bilgiler nüfus sayımı sonuçlarından alınır. Ülkemizde ilk nüfus sayımı 1927 yılında ikincisi ise 1935 yılında yapılmıştır.

Ölüm kayıtları; memleketimizde ölüm kayıtlarına dayanarak düzenlenen ölüm istatistiklerinin verdiği bilgiler sınırlıdır. Bunun başlıca 2 nedeni vardır. Birincisi istatistiklere temel oluşturan ölüm belgeleri miktarlar ve görevli hekimlerce düzenlenmektedir. Muhtarların düzenledikleri belgelerde, hemen hepsi ölüm sebebi olarak ecel gösterilmektedir.. Hekimlerin düzenledikleri belgelerde ise ölüm sebebi olarak, ölüm anındaki durum yazılmaktadır.

Doğum kayıtları; doğumdan sonra en geç bir ay içinde doğan çocuğun nüfus idaresine bildirilmesi ve kendisine kimlik alınması, kanuni zorunluluktur. Doğumevlerinde ve doğum kliniklerinde doğan çocukların, hastane idaresi tarafından nüfus idaresine bildirilmesi şartı yasalar ile getirilmiştir.

Hastalık kayıtları; bildirimi yasalar ile zorunlu kılınmış hastalıklar, belirli bir merkeze bildirilir. Çoğunluğunu bulaşıcı hastalıkların oluşturduğu bu hastalıkların araştırmalarında, bildirimi zorunlu hastalıklar kayıtlardan yararlanılır.

Hastane kayıtları; epidemiyolojik araştırmalarda hastanelerle ilgili veriler, poliklinik defterlerinde kayıtlı olan, ayakta muayene edilenler protokol defterlerinde kayıtlı bulunan serviste yatanlar ve ameliyat defterlerinde yer alan ameliyatlılar olarak alınır. Bu gibi araştırmalarda hastane arşivlerinin önemi büyüktür. Taburcu olmuş bulunan hastaların dosyaları arşivlerde saklanmaktadır. Hastalarla ve bunların hastalıkları ile ilgili diğer bütün bilgiler bu dosyalardan çıkarılır.

Bazı kuruluşların sağlıkla ilgili kayıtları; sosyal sigortalar kurumuna bağlı sağlık kuruluşları, askeri hastane ve birlik tabiblikleri diğer resmi ve özel kuruluşları, gerek bu kuruluşlarla ilgili gerekse genel araştırmalar için kaynak oluştururlar. Sağlık ocağı kayıtları epidemiyolojik araştırmalar için önemli bir veri kaynağıdır.

2- Özel Veri Kaynaklar

toplumdan veri toplanarak yapılır. Toplumdan veri elde etmek için ya toplumun tümü üzerinde veya bir örnek üzerinde çalışılır. Toplumun tümü üzerinde araştırma yapmak zaman, personel ve mali gülcükler doğurur. Ancak hastalıkların kontrolünde ülke çapında girişimler yapılıyorsa söz konusu olabilir. Araştırma yapılacak toplam küçük olursa, tümünden veri toplama olanağı vardır. Örneğin meslek hastalıkları prevalans ve insidansı ile ilgili veriler toplumun tümünün araştırmaya alınması ile sağlanabilir.

Örnek; toplumu temsil eden gruptur. Epidemiyolojik araştırmalarda en önemli sorun, üzerinde araştırma yapılmak üzere seçilen örneğin toplumu temsil edebilmesidir. Bu nedenle örnekleme epidemiyolojinin üzerinde dikkatle durması gereken bir konudur. Örnek toplumu temsil etme yeteneğinden uzaksa, çıkan sonuçlar toplumu genellemez.

Epidemiyoloji ve Demografi

Epidemiyoloji ve Demografi

Sağlık hizmetlerinde temel amaç toplumun sağlık düzeyini yükseltmektir. Nasıl bireyin sağlığı hekim muayenesi ile inceleniyorsa, toplum sağlığı da epidemiyolojik çalışmalarla incelenir.

Hastalanma, ölüm ve sakatlanma oranları toplumun sağlık durumu ve düzeyi hakkında bilgi verir. Bu oranların diğer toplumların oranıyla karşılaştırılması ve zaman içindeki değişimi, sağlık düzeyinin ne durumda, hangi yönde ve hangi değişim hızıyla değiştiğini gösterir. Bu oranlar kayıtlara ve nüfus sayımlarına göre hesaplanabilir.

Demografi Grekçe demos (halk) Graphos (yazım) sözcüklerinin birleşmesidir. Modern nüfus incelemeleri başlıca 2 yönde olmaktadır.

Nüfus değişimleri

a- nüfusun miktarına ve bünyesine etki yapan değişikliklerin incelenmesi bunlara yaşamsal olaylar denir. Doğumlar, ölümler vb
b-bireylerin kategori değiştirmesi şeklindeki olayların incelenmesi bunlar nüfus hareketleridir. Göçler, evlenmeler, boşanmalar gibi
belirli bir sürede bir ülke nüfusunu oluşturan bütün bireyler değişebilir. Gerçekte nüfus dengesini doğum, ölüm ve göç olayları sağlar.

Demografi nedir, başta büyüklüğü, yapısı ve gelişmesi olmak üzere nüfusu çeşitli yönleriyle inceleyen bilim dalıdır.

Nüfus, belirli bir bölgede belirli bir anda yaşayan tüm bireylerin meydana getirdiği kütle olarak tanımlanmaktadır. Sınırları belirtilmiş olmak koşuluyla bir köy, bir şehir, bir bölge, ülke hatta kıta nüfusundan söz edilebilir.

Demografik veriler nüfus sayımlarından elde edilir.
Türkiye’de ilk nüfus sayımı 1927 tarihinde yapılmıştır. İkinci nüfus sayımı 1935 yılında yapılmıştı. Ve sonraki her 5 yılda bir yinelenmiştir. Nüfus verileri ülkenin sağlık düzeyi göstergelerinin hesaplanmasına olanak tanımaktadır.

Epidemiyolojinin Yöntemleri, Epidemiyolojik Araştırma

Sağlık hizmetleri planlanırken toplumun sağlık düzeyinin ölçülmesi, toplumun önemli sağlık sorunlarının saptanması, hizmet sunumunda öncelik verilerek sağlık sorunlarının, tehlike unsurlarının ve daha çok tehlike altında bulunan kişilerin belirlenmesine gereksinim vardır.

Bu bilgiler yeni dönem hizmetleri için hedef belirleme açısından da önemlidir. Plan dönemi sonunda hedeflere ne ölçüde varıldığının da belirlenmesi gerekir. Sağlık düzeyi ne ölçüde geliştirilmiştir, önemli hastalıklarda savaşım ne ölçüde gerçekleştirilebilmiştir? Planlama ve değerlendirme aşamaları için gerekli bilgi epidemiyolojik çalışmalarla sağlanır.epidemiyolojik çalışmalarda gözlemsel ve deneysel olmak üzere iki temel yöntem kullanılır.

Gözlemsel Yöntem, Epidemiyolojik Çalışma

Gözlemsel incelemeler kendi içinde tanımlayıcı ve çözümleyici olmak üzere ikiye ayrılır.

Tanımlayıcı gözlem yöntemi

Hastalıkların toplumda dağılımının incelenmesi ve hastalık durumunun tanımlanmasını sağlar. Epidemiyolog hastalığın kimlerde, nerede ve ne zaman ne sıklıkla görüldüğünü saptamaya çalışır. Bunun için kişi, yer ve zaman ile ilgili bilgiler toplar.

Kişiye ait bilgiler; yaş, cins, eğitim düzeyi, meslek, sosyo ekonomik durum, evli veya bekar olup olmadığı vb.

Yer ile ilgili bilgiler; ülkeler, değişik bölgeler, kırsal ve kentsel yerleşim alanları, toplumlar, hastaneler ve hastane içindeki üniteler gibi

Zaman ile ilgili bilgiler; yıl, mevsim, ay, gün gibi zaman birimleridir.

Bu tür çalışmalarda veriler günlük gazete, dergi, nüfus yıllıkları, vital istatistikler, hastane kayıtları gibi mevcut kaynaklardan daha önce yayınlanmış raporlardan görüştüğü toplum üyelerinden elde edilir.
Tanımlayıcı araştırma sonuçlarından ortaya çıkan sorulara cevap bulmak için yeni araştırmalar da gerekebilir. Tanımlayıcı incelemelerden elde edilen bilgilerden sonra hipotez kurulur ve çeşitli metodlar kullanarak kurulan hipoteze varılır.

Çözümleyici Yöntem Epidemiyolojisi

Kurulan hipotezleri doğrulamak için retrospektif (geriye yönelik) ve prospektif (ileriye yönelik) gözlemsel yöntemler kullanılarak sebebin açıklanmasına ilişkin spesifik bilgiler eled edilir.

Retrospektif gözlemsel yöntem, bu yöntemde veriler geçmişte tutulan kayıtlardan, çeşitli araştırmalardan ve araştırılan konu ile ilgili öykülerden elde edilir. Hastalık sonuçlarından sebebe gidilmeye çalışılır.

Prospektif gözlemsel yöntem, hipotezin gerçekleşmesi için gerekli veriler gelecekte ve istenilen bir plan dahilinde toplanır. Hastalık sebebinden sonuca gidilir.

Deneysel Yöntem Epidemiyolojisi

Bilimsel alandaki bütün çalışmalarda kurulan hipotezlerin kanıtlanması için deneysel araştırmalar yapılır. Deneyler hayvan veya insan üzerinde yada alan çalışmaları ile gerçekleştirilir. Her deneysel araştırmada olduğu gibi bu yöntemde de ayrı ayrı kontrol ve deney grupları oluşturulur. Deneysel çalışmaları yaparken dikkat edilecek en önemli kural etik kurallardır. Deneysel çalışmalara örnek olarak bir flor içeren içme suyunun diş çürüklerinden koruduğunu gösteren bir araştırmadır.

Bu araştırmada suyuna flor katılan bir yerleşim yerinin çocukları deney grubunu oluştururken suyuna flor eklenmeyen bir yerleşim yerinin çocukları da kontrol grubunu oluşturmuştur. Bu çalışmada deney öncesinde her iki yerleşim yerininde suları flor yönünden yetersizdir.

Epidemiyoloji Nedir

Epidemiyoloji Nedir, Epidemiyoloji Ders Notları

Epidemiyoloji hastalıkların insan gruplarındaki görülme sıklığını ve görülme sıklığını etkileyen faktörleri inceleyen bir disiplindir.

Epidemiyolojinin hastalıklar ve bunların olumsuz sonuçlarıyla ilgili yanıt aradığı başlıca sorular şunlardır.

Bir hastalık ve bununla ilgili ölüm ve sakatlık gibi olumsuz sonuçlar bir toplumda hangi sıklıkla görülüyor?

Bu sıklık, yaş, cinsiyet, eğitim durumu, ekonomik durum, ırk gibi kişi özellikleriyle, yerle ve zamanla nasıl değişiyor, kimler daha çok tehlikeli durumda, hastalık nerelerde daha çok gözleniyor, hastaların sayısı zaman içinde nasıl değişir?

Hastalığın nedeni olarak düşünülen faktörlere hedef olan kişilerde hastalığa yakalanma sıklığı nasıl ve ne ölçüde değişir?

Sağlık hizmetleri etkili ve verimli bir şekilde sunulabiliyor mu?

Epidemiyoloji yunanca kökenli epi ve demos ile logos sözcüklerinden oluşmuş birleşik bir sözcüktür.
Hastalıkların toplumlar üzerindeki olumsuz etkisini azaltmaya veya yok etme gereksinimi ilk önce salgın hastalıklara yönelmeyi gerektirmiştir.

Epidemilerle savaşıma yönelik ilk çalışmalar bir yandan bu bilim dalının oluşumuna önemli katkılar sağlarken, diğer yandan bu bilim dalına Epidemiyoloji denmesine neden olmuştur. Toplum üzerindeki zararlı etkileri en yüksek düzeyde olan hastalıklar bu günde epidemiyolojinin öncelikli konusudur. Fakat epidemiyoloji, salgın yapsın veya yapmasın bulaşıcı olsun veya olmasın tüm hastalıkları inceleme kapsamına almaktadır.

Epidemiyoloji hem halk sağlığı hemde klinik tıbbın tüm dallarıyla ilgilidir. Epidemiyolojik araştırmalar sırasında insan grupları üzerinde sağlıkla ilgili konularda planlı ve sistemli gözlem ve ölçüm yapma veya yapılmış ölçüm ve gözlemleri kullanma gerektiğinde deney yapma, gözlem ve ölçüm sonuçlarını anlam çıkartmaya uygun hale getirmek üzere derleme ve düzenleme ve bunlardan da sonuçlar çıkartma süreçleri yaşanmaktadır.


Bu süreçler epidemiyoloji kadar biyoistatistik biliminin de konusudur. Bu nedenle epidemiyoloji halk sağlığı klinik tıp ve biyoistatistik yöntemlerini kullanan uygulamalı bir disiplindir.

Epidemiyolojik Amaclar

Epidemiyolojinin Amaçları, Epidemiyolojik

Hizmetlerin doğru yönlere ve daha çok ihtiyacı olanlara yöneltilmesi için sağlık durumuyla ilgili verilerin toplanması böylece yetersiz yönlere hizmet, personel ve finansman önceliği ile sağlık planlamaları yapmak

Hastalıkların oluşmasındaki nedensel etmenlerin belirlenmesi ve ortadan kaldırılması mümkün olanlar için savaş yöntemleri belirlemek

Hastalıkların doğal gidişlerinin prognozlarını ortaya koymak kronik hastaların gelişimini uzun gözlemlerle belirlemek, hastalıkların doğru sınıflandırmasını yapmak


Hastalıklarla savaş önlemlerinin etkinliğini değerlendirmek örneğin, suların kalitesini düzeltmek, aşıların kalitesini yükseltmek.

Epidemiyoloji Anasayfa

Epidemiyoloji Nedir

Epidemiyolojinin Amaçları

Epidemiyolojinin Yöntemleri

Epidemiyoloji ve Demografi

Epidemiyolojide Veri Kavramı ve Kaynakları

Palpasyon Perkusyon ve Oskultasyon

Fiziksel Muayene Yöntemleri

Enspeksiyon Nedir?

Hastanın genel görünüşünün gözle incelenmesidir. Hastanın tüm vücut yüzeyi araştırılarak, zayıf ve şişman oluşu, vücudunda anormallik, şişlik, morluk, kızarıklık, yara oluşumları olup olmadığı araştırılır. Ayrıca hastanın duruşu, bilinç durumu enspeksiyon yöntemiyle araştırılır.

Palpasyon

Vücudun belirli bölümlerinin elle muayene edilerek, özel fiziksel belirtilerin araştırılmasıdır

Perküsyon Nedir?

Perküsyon ve oskültasyon yardımıyla organlarda anormallik olup olmadığını belirlemeye yarar. Muayene eden kişi vücut düzeyinde titreşim meydana getirir, bu titreşim dokular boyunca ilerletilerek her dokudan kendine özgü bir ses işitilir. Bu seslerdeki bozulmalar dokularda anormallik olduğunu gösterir.

Oskültasyon Nedir?

Vücut organlarının çalışması sırasında oluşan seslerin dinlenerek, bu seslerin normalden ayrılma derecelerini saptamak için kullanılır. Bazı sesler çıplak kulakla işitilebilirken, çoğu seslerin belirlenmesi için steteskop kullanılır.

Refleks muayeneleri

Bazı reflekslere bakılarak sinirlerin durumu kontrol edilir.
Ayrıca hastanın göz, kulak, boğaz, burun muayeneleride yapılır.