Gözde Yabancı Cisim, Göze Yabancı Cisim Kaçması
Günlük yaşantıda göze yabancı cisim çok sık kaçabilir. Küçük partiküllü cisimler batma, ağrı, gözde sulanma, kanlanma, ışığa bakamama meydana getirir. Kimyasal maddeler yakıcı, özellikle korneada harabiyete yol açar. Pütürlü maddeler ise göz hareketi ile zedelenme yaparlar. Göz bir süre kapalı tutulursa artan göz yaşı ile yabancı cisim kendiliğinden dışarı atılabilir. İlk yardım olarak gözün bol su ile yıkanmasının çok büyük yararı olur. Hastanın yukarı bakması istenir ve içten dışa su lavajı yapılır. Daha sonra bir göz damlası damlatılarak gözün kapatılması yararlı olur. Göz kesinlikle ovulmamalı, bu durumda daha çok harabiyet oluşur. Göze kaçan katı partiküller göz kapağı çevrilerek temiz bir pamuklu çubukla veya mendille kuyruğa doğru çekilerek alınabilir. Eğer yabancı cisim göz yuvarlama gömülü ise uğraşılmadan göz kapatılarak doktora gönderilmelidir
Yabancı cisim kulakta, burunda, boğazda, gözde çok sık karşılaşılan bir durumdur. Zaman zaman çok acil ve tehlikeli durumlar ortaya çıkmaktadır. Evde, okulda, işyerinde hemen herkes günlük yaşantıda karşılaşabilir. Bilinçli ilk yardım ve acil tedavi hayat kurtarır. Yabancı cismin kaçtığı organa göre uygulamalar değişir.
Midede Yabancı Cisim, Mide Yabancı Cisim
Hastaların çoğunluğu yabancı cisim yutma hikayesi ile getirilir. Sıklıkla olayı gören biri vardır. Büyük çocuklar ise kendileri ifade edebilirler. Bazen bir şaşkınlık sırasında ağızda tutulan bir cismin kaybolması ile cismin yutulmuş olabileceği sanılabiiir. Bunun yanısıra küçük kemikler, balık kılçıkları, kabuklar, kürdan ve benzeri maddeler farkına varılmadan yutulabilir ve komplikasyon çıkıncaya kadar saptanamazlar. Yemek borusunda yabancı cisim çoğunlukla sıkıntı ve ağrı yapar. Cisim mideye geçinceye kadar göğüste ağrı hissedilir. Eğer cisim burada yerleşirse öksürük, ateş, yutma güçlüğü, solunum yolu enfeksiyonu gelişir. Tanı uzun süre konulmaz ise ağır enfeksiyon tablosu gelişir. Mideye inen yabancı cisimlerin %90-95'i hiçbir sorun yaratmadan bağırsaklara geçer. Ancak barsak sisteminde de muhtelif kısımlarda takılması söz konusu olabilir. Radyoopak cisimler bağırsaklarda kolayca radyolojik inceleme ile gösterilir. Yemek borusundaki yabancı cisimler özefagoshopi ile cerrahi ile çıkarılır. Çıkarılamayan cisimler mideye itilebilir.
Mide ve daha aşağıdaki yabancı cisimlerin dışkı ile atılımı beklenir. Genelde bu süre 4-6 gündür. Bu sırada cisim radyolojik inceleme ile takip edilir. Bu sürede hastaya düzenli beslenme uygulanır ve dışkının tamamı incelenir. Küçük, künt, yuvarlak cisimler genellikle kolayca atılır. Yabancı cisimlerin fizik etkileri yanı sıra kimyasal etkileri de göz önüne alınmalıdır.
Solunum Yolunda Yabancı Cisim Aspirasyon
Normalde yutma olayı sırasında küçük dil solunum yolunu kapatır. Yutkunurken ani nefes alma ağızdaki yabancı cisimin solunum yoluna kaçmasına neden olur. Madde, sıvı veya katı olabilir. Sıvı maddeler dışarı öksürükle atılabilir. Katı maddelerden küçük olanların bir kısmı atılabilir. Yabancı cisim daha aşağıda ise öksürükle atılma şansı yoktur. Yabancı cismin büyüklüğü, cinsi ve solunum yollarında bulunduğu yere göre hastada farklı tablolar bulunur. Hatta bazı hastalarda ani ölümler söz konusu olabilir.
Yabancı cisim aspirasyonu karpuz çekirdeği, ay çekirdeği, leblebi, boncuk, fasulye ile sık olmaktadır. Boğaza kaçan bir yabancı cisim sürekli geğirme, öksürük, korku ve heyecan yaratır. Yabancı cisim olayında en kısa sürede ve kesin olarak tanı koyma zorunluluğu vardır. Hastaların her an kaybedilebilme olasılığı nedeniyle hızla ilk yardım ve acil yardım planı yapılmalıdır.
Hikayede hasta yakınları yabancı cisim aspirasyonuna uyar bilgi verebilirler. Hikaye çok önemlidir. Bazı hastalar günlerce zatürre, bronşit, alerji tanıları ile tedavi edilmiş olabilir. Aile yabancı cisim hikayesi veriyorsa, bulgular düşündürmese bile hasta bu yönden değerlendirilmelidir. Yabancı cisimlerden opak olanlar röntgen incelemesinde görülebilirler. Yemek borusunda yabancı cisim de solunum sıkıntısı yapabilir.
Aspire edilen yabancı cisim çıkarılmadığında çoğunlukla ölüme neden olur. Erken devrede ölmeyen çocuklarda zamanla zatürre, apse gibi geç komplikasyonlar ortaya çıkar.
Yabancı cisimlerden %25'inin öksürükle atıldığı gösterilmiştir. İlk yardımda hasta yan yatırılır ve sırtına vurulur. Bu sırada soluk verme olacağından cisim dışarı atılır. Cisim boğazda kalırsa elle çıkarılır. Küçük çocuklar ayak bileklerinden tutularak yukarı kaldırılırsa yabancı cisim dışarı sürüklenir. Baş aşağı vaziyet almış olan çocuğun sırtına basınç yapılması veya öksürmesi ile yabancı cisim dışarı atılır
Yabancı cisim yutakta ise işaret parmağı ile cisim alınabilir. Parmakla alınamayan durumda kişi karnından tutulur elle desteklenerek baş ve vücut öne doğru eğdirilir. Sırta vurma ile basınç yapılır. Yabancı cismin yerine ve cinsine göre hastanede müdahale edilmesi gerekebilir. Bronkoskopi ile solunum yolundan cisim çıkarılır
