Tiroid Hastalıkları, Tiroid İlaçları ve Hormon İlaçları – Kemik Erimesi İlişkisi
Tiroit hormonları sağlıklı bir kemik gelişimi için gereklidir. Doğuştan tiroit bezi yetmezliği olup da tedavi edilmeyen çocuklarda boyun kısa kalması, iskelet gelişimi anormallikleri, kol ve bacaklarda kısalık, tiroit hormonlarının kemik gelişimi için ne kadar önemli olduğunu göstermeye yeter. Bununla birlikte tiroit bezinin az veya fazla çalışması de kemik sağlığını ve sağlamlığını bozmaktadır. Tiroit yetmezliği tedavisinde kullanılan tiroit hormon ilaçlarının doktor kontrolü dışında aşın dozda alınması da kemiklere zarar verebilir. Bu durumlar aşağıda anlatılmıştır:
A) Tiroit bezinin aşırı çalışması (hipertiroidi) kemik erimesi yapabilir:
Hipertiroidi, yani tiroit bezinin aşırı çalışması kemik erimesine neden olmaktadır. Bu durum tiroit hormonlarının kemik erimesi yapan osteoklast isimli kemik hücrelerini uyararak onları daha fazla çalışmaya zorlamasından ileri gelmektedir. Hipertiroidili hastaların %12-20'sinde kemiklerde erime saptanır. Hipertiroidi hastalığının tedavisiyle kemik erimesi durursa da erimede tam anlamıyla düzelme olmaz.
Kemik erimesi TSH hormon düşüklüğüyle orantılı olarak meydana gelmektedir. TSH ne kadar düşükse kemiklerde erime oranı o kadar fazladır.
Sadece TSH düşüklüğü ile seyreden başlangıç halindeki tiroit bezi fazla çalışması durumunda (TSH düşük, T4 ve T3 hormonları normal) bile kemik erimesi olabilir. Bu nedenle başlangıç halindeki hipertiroidi hastalığının da doktor kontrolünde tedavi edilmesi gerekir. Tiroit bezi fazla çalışan hastaların kalsiyum desteği almaları bu nedenle faydalı olabilir. Tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.
Kemik erimesinin arttığını anlamak için idrarda hidroksipirilin veya çapraz bağlı telopeptit tip 1 kollajenaz (beta-crosslaps) artmasıyla saptanır. Ayrıca kanda alkalen fosfataz ve osteokalsin düzeylerin artması da erimenin başladığını gösterir. Kemik mineral dansitesi (diğer adıyla BMD) ölçümü de kemik erimesi hakkında bize bilgi verir. Endokrinoloji uzmanına başvurarak bu konuda bilgi alınız.
B) Tiroit hormon ilaçlarıyla yapılan tedavinin kemiklere etkisi
Tiroit bezi yetmezliği (hipotiroidi) tedavisinde veya nodüler guatrın tedavisinde kullanılan tiroit hormon ilaçlan eğer aşırı dozda alınırsa kemik erimesi yapabilir. Kemik erimesinden korunmak için TSH hormonunun normal sınırlarda olması gerekir. TSH normal sınırlar içinde ise kemiklere zararlı olmaz. Özellikle menopozdaki kadınlarda kemik erimesi fazla olduğundan bu ilaçlar kullanırken TSH düzeyinin fazla düşmemesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle endokrinoloji uzmanının kontrolünde ilaçlarınızı alınız.
C) Tiroit beziniz az çalışıyorsa kemikleriniz sağlam değildir
Tiroit bezi yetmezliği (Hipotiroidizm) durumunda da kemik kırık riski artabilir.
Aslında hipotiroidisi olan hastalarda kemik dansitesi yüksektir; ancak kemik kalitesi iyi değildir. Bu hastalarda her yıl kemiklerde %2 oranında kayıp vardır. Bu nedenle hipotiroidisi olan hastalarda kemik dansitesi kontrolü ve tedavi için endokrinoloji uzmanına başvurmaları gerekir.
ki olduğu yapılan çeşitli çalışmalarda ortaya konmuştur. Kan T3 düzeyi azaldıkça depresyon oluşması riski ve nüksü artmaktadır.
Kandaki anti-TPO antikorlarının yüksekliği ile depresyon arasında da bir ilişki vardır. Bu nedenle depresyonu olan hastalarda ve özellikle depresyonu sık tekrarlayan kişilerde TSH, T3, T4 hormonları ile anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları mutlaka ölçülmeli ve anormallik varsa endokrinoloji uzmanına başvurulmalıdır. Tiroit bezi yetmezliği varsa bu hastalar tiroit hormon ilaçlanyla (levotiroksin) tedavi edilirler.
Bazı bilim adamları depresyonlu kişilerde "beyinde hipotiroidizm" olduğunu, yani beyinde tiroit hormon azlığı olduğunu, ancak kanda tiroit hormonlarının normal olduğunu iddia etmişlerdir. Kadınların %15'inde doğum sonrası depresyon görülmektedir. Buna "Doğum Sonrası Depresyonu" adı verilir. Doğum sonrası oluşan depresyon ile tiroit hormonları ve anti-TPO antikoru arasında bir ilişki olduğu çeşitli bilimsel çalışmalarda ortaya konmuştur. Gebeliğin ilk 3 ayında ölçülen anti-TPO antikor düzeyleri doğum sonrası depresyona girilip girilmeyeceği konusunda bilgi vermektedir. Anti-TPO antikoru yüksek olan kadınlarda doğum sonrası depresyonu 3 kat daha fazla görülmektedir.
Depresyonun kendisinin de tiroit hastalıklarının gelişimine katkıda bulunabildiğini unutmamak gerekir. Stresli veya depresyondaki kişilerde Graves hastalığı denen, tiroit bezinin aşırı çalışması ile karakterize olan bir hastalık ortaya çıkabilmektedir.
Tiroid ve Saç Dökülmesi, Tiroid Hastalığı
Vücuttaki kılların veya saç kıllarının ve hatta kaşların gelişimi için tiroit hormonlarının kanda yeterli miktarda olması gerekir. Tiroit bezi yetmezliğinde tiroi hormonları kanda azaldığından saçlarda dökülme başlar ve hatta kaşların dış kısımlarında da dökülme olur. Tiroit hormon azlığında vücudun bütün metabolizması ya yasladığından, bağırsaklardan emilen vitamin ve minerallerin emilmesindeki bozukluk da saçların dökülmesine katkıda bulunur. Bu kişiler tedavi amacıyla tiroi hormon ilaçları kullanmaya başladıktan sonra, saç dökülmesi azalır, durur ve saçla yeniden çıkmaya başlar. Bunun yanında vitamin desteği yapılmalı ve eksik mineraller varsa (demir, çinko gibi) alınmalıdır. Ayrıca omega 6 yağ asitleri desteği de fay dalı olabilir. Tüm bu tedaviler için endokrinoloji uzmanına başvurunuz ve onun kontrolünde ilaç alınız. Hormonlar normale gelse bile saçların tam olarak düzelme si uzun zaman alır. Bu nedenle acele etmeyiniz. Hormonlar normale geldiği hald saç dökülmesi devam ediyorsa, başka hormon bozuklarının araştırılması gerekil Özellikle kadınlarda görülen erkek tipi saç dökülmesi, kandaki erkeklik hormonunun (testosteron) artmasından kaynaklanabilir. Bu kişilerde yumurtalıkların ve böb reküstü bezi hormonlarının incelenmesi gerekebilir.
Alopesi areata denen saçın bir kısmındaki dökülme (halk arasındaki adıyla saç kıran) bazı Hashimoto hastalarında görülebilir. Saçkıranı olan hastalarda tiroit hormonlarına ve anti-TPO antikoruna bakılması faydalıdır. Eğer hormon düşüklüğü ve ya antikor yüksekliği varsa endokrinoloji uzmanına başvurunuz..
Tiroit bezi fazla çalışan yani kanında tiroit hormonları yüksek olan hastalarda saçlarda incelme ve dökülme olabilir. Bu hastalık ilaçlarla tedavi edilince saç dökülmesi azalır ve kaybolur.
Tiroit hormon ilacı kullanan bazı hastalarda saç dökülmesinin arttığı şikayeti ile çok sık karşılaşırız. Bu ilaçlar aslında saç dökülmesini artırmaz. Ancak ilacın dozu fazlaysa bazen saç dökülmesinde artış olabilmektedir. Böyle bir durum varsa endokrinoloji uzmanına başvurunuz. Bu doktorunuz sizden hormon ölçümü ve bu arada demir eksikliği, çinko eksikliği ve kansızlık yönünden tetkikler isteyecektir. Özellikle kadınlarda demir eksikliğine bağlı kansızlık ve saç dökülmesi çok sık olduğundan, öncelikle demir eksikliği yönünden araştırma yapmak gerekebilir.
Tiroid Bezi Hastalığı, Kansızlık ve Tiroid Belirtileri
Kansızlık veya tıp dilindeki adıyla anemi, özellikle tiroit bezi yetmezliğinde sık görülür. Kandaki kırmızı kan hücrelerinin (eritrosit sayısı), hemoglobin ve hemotokrit tetkiklerinin düşmesine kansızlık denir. Tam kan sayımı tetkikiyle bu durum anlaşılabilir.
Graves hastalığı ve Hashimoto hastalıklarında pernisiyöz anemi denen B12 vitamini yetersizliği sık görülür. Hashimoto hastalarının %10'unda, Graves hastalarının %5'inde B12 vitamini yetmezliği vardır. Yaşlılarda B12 vitamini eksikliği daha fazla olduğundan 60 yaşın üzerindeki tiroit hastalarında kanda B12 vitamini ölçtürmek faydalıdır. B12 vitamin eksikliği varsa doktorunuz tedavinizi ayarlayacaktır.
Tiroit hastalarında trombosit adı verilen ve kan pıhtılaşmasını sağlayan kan hücresi sayısında azalma olabilir. Trombosit sayısı azaldıkça vücutta kolay morarmalar, kanama süresinin uzaması gibi durumlar görülebilir. Böyle bir durum varsa aspirin ve romatizma ilaçları almayınız ve doktorunuza başvurunuz.
Tiroit bezi az çalışan yani hipotiroidi hastalığı olanlarda %30 gibi çok yüksek bir oranda kansızlık görülür. Bu hastalarda tiroit yetmezliği olduğu akla gelmezse yıllar boyu demir tedavisi yapılır ve sonuç alınamaz. Hipotiroidinin tiroit hormon ilaçlarıyla yapılan tedavisi sonrasında kansızlık düzelir. Bu hastaların %2-15'inde demir yetersizliğine bağlı kansızlık (anemi) görülmektedir. Çoğunlukla adet kanamalarının sık olması veya midedeki asit yokluğu nedeniyle demirin bağırsaklardaki emilememesi nedeniyle kansızlık meydana gelmektedir. Ayrıca folat vitamini ve B12 vitamin eksikliğine bağlı kansızlık da gelişebilir. Kansızlığınız varsa tedavi için doktorunuza başvurunuz.
