Biyolojik Kavramlar, Biyoloji Kavramları
Biyoloji DNA, RNA ve onlara bağlı proteinlerle ilgili direkt veya indirekt olayların açıklanması ve doğal gerçeklerin ortaya konarak yaşamın gerçekleşmesi için gereken önemli olayları belirlemeye çaba sarfeder. Biyolojinin uğraş verdiği alanların farklı objelere kayması, onun çeşitli dallarını doğurur. İlerde sıkça rastlanacak bazı önemli biyolojik kavramlar üzerinde duralım:
EVRİM: Biyolojik evrim, en basit organizasyon basamağından, günümüzde yaşayan ve en gelişmiş olan organizmaların gelişim olaylarını kapsar.
ONTOGENEZ nedir: Zigot, spor gibi ilk basamak hücreden başlayarak, bireyin gelişiminin tamamını içine alır ve onun doğal ölümüne kadar geçen, bireysel gelişmesine denir.
FİLOGENEZ: İç ve dış etmenlerin yolaçtığı ve birçok döl boyunca tür, po-pulasyon ve organizma gruplarında görülen evrimsel değişimdir.
ORGANİZMA: Mekan ve zaman içerisinde gelişen, düzenli biyolojik bir sistem olup, birbirlerine etkili organ ve organelden oluşur. Bu yapı ve çevresi arasında sürekli madde ve enerji alışverişi olur. Organizma bizzat üretme ve düzenleme yetenekleri ile karakterize edilir.
BİTKİ: Bunlar tekhücreli veya çokhücreli organizmalar olup, daha çok "OTO-TROF (=KENDİBESLEK)"tur. Kural olarak hareket etmezler. Selülozdan oluşan bir hücre çeperine sahiptirler.
HAYVAN: Bunlar da tekhücreli veya çokhücreli organizmalar olup "HETE-ROTROF (=ADRIBESLEK)" olarak yaşar. Yer değiştirebilir ve aktif hareket ederler. Zaman içinde sınırlı bir büyümeye sahiptirler. Hücreleri bir membranla çevrili olup selüloz içermez.
TÜR: Organizma sisteminin en önemli taksonomik birimidir. Müşterek bir evrimsel tarihi olan, gizli bir çoğalma birliği oluşturan, yapı ve işlevsel özellikleri birbirine benzeyen ve karakteristik bir yayılım alanına sahip, populasyon veya bireylerin tamamını kapsayan doğal bir temel birimdir.
BİREY: Gelişim, yapı ve işlevsel bakımdan yalnız başına yaşayan bir türün tek örneğidir. Tipik şekil ve yapı ile belirli büyüklük ve türe özgü maddelere sahip oir organizmadır.
BİYOSFER nedir: Yerkürede yaşamın mümkün olduğu kısımdır. Yani biyosfer, organizmaların birbirleri ile ilişkilerinin olaylandığı ve kayaç, su ile hava tabakalarının oluşturduğu özel bir yerküre örtüşüdür.
BİYOSTROMA: Çeşitli yaşama alanları (=Biyosönoz)nda yanyana yaşayan, madde ve enerji alışverişi ile birbirlerine bağımlı olan, organizma gruplarının yaşadığı "BİYOSFER" bölümüdür.
Biyolojinin Dalları Nelerdir
Organizma dünyasının çeşitliliği nedeniyle, farklı amaç ve yöntemlerle çalışan biyolojik bilim dalları gelişmiştir.
ANTROPOLOJİ: İnsanla ilgili tüm biyolojik sorunları, onun evrimsel ve bireysel gelişimini, organlarının yapı ve işlevini araştırır. Antropolojinin tıp, eğitim ve endüstri gibi çeşitli alanlar için önemi vardır. Ayrıca toplumbilimsel dallarla yakın ilişki içindedir.
BOTANİK: Botanik ya da Bitkibilim, bitkilerin yapı, yaşama şekli ve yayılışını inceler. Genel Botanik de, organizmaların yapısı ile organların işlev ve yapıları (Morfoloji, Fizyoloji) ön planda gelir. Özel Botanik, bitkilerin sistematiği, yayılışı ve sosyolojisini (Taksonomi, Bitki Sosyolojisi, Bitki Coğrafyası) inceler.
Ayrıca Botanikte çalışılan objeye göre adlandırılan bazı alt bilimdalları da vardır. Bunlardan mantarları inceleyene MUKOLOJİ; algleri inceleyene ALGOLOJİ; yosunlan inceleyene BRYOLOJİ; tohumsuz bitkileri inceleyene KRİPTOGAM BOTANİĞİ; tohumlu bitkileri inceleyene PHANEROGAM BOTANİĞİ; ibreli ve kozalaklı bitkileri inceleyene GİMNOSPERM BOTANİĞİ ve çiçekli bitkileri inceleyene de ANGİOSPERM BOTANİĞİ adı verilir.
Biyolojinin Alt Dalları
ZOOLOJİ: Zooloji veya Hayvanbilim, hayvansal organizmaların yayılış, yaşam şekli ve yapısını inceler. Genel Zooloji, organizmaların yapısı ile organların işlev ve yapısını (Anatomi, Fizyoloji, Embriyoloji) araştırır. Özel Zooloji, hayvanların sistematiği ve yayılışını (Taksonomi, Hayvan Coğrafyası) inceler.
Zoolojide de üzerinde çalışılan objeye bağlı olarak adlandırılan, bazı önemli alt bilim dalları vardır: Bunlardan tekhücrelileri inceleyene PROTOZOOLOJİ; kurt ve halkalı solucanları inceleyene HELMİNTOLOJİ Nedir; eklembacaklıları inceleyene ARTROPODALOJİ; balıkları inceleyene İHTİYOLOJİ; amfibi ve sürüngenleri inceleyene HERPETOLOJİ; kuşları inceleyene ORNİTOLOJİ, memelileri inceleyene de MAMMALOJİ ve insan ırklarını inceleyene ANTROPOLOJİ adı verilir.
MİKROBİYOLOJİ: Bakteri, hayvansal ve bitkisel tekhücreli gibi mikroorganizmaların ve virüslerin yapı, yaşama şekli, yayılış ve taksonomisini inceler. Onların doğada madde çevrimi ve insan için önemini araştırır.
EKOLOJİ: Organizma ve onların çevreleri arasındaki karşılıklı ilişkileri inceleyen bilim dalıdır. Çevre bir organizmaya etki yapan tüm biyotik ve abiyotik etmenleri kapsar.
Biyolojinin Alt Bilim Dalları
PALEONTOLOJİ: Çeşitli jeolojik zamanlarda yaşamış organizmaları ve o devirlerdeki yaşamın ve canlıların kanıtı olan fosilleri inceleyen bilim dalı olup sistematiğin bir aracıdır.
SİSTEMATİK Nedir: Nesnelerin ortak özelliklerini temel alıp, onları gruplandırır. Her tür sınıflandırması yapılan canlıların adlandırılmasına ise TAKSONOMİ denir. Sistematik yaşayan ve soyu tükenen canlı varlıkları karşılaştıran, tasvir (=betimleme) eden, adlandıran, onları akrabalık derecelerine göre doğal gruplar içine yerleştiren ve böylece doğal bir sistemde toplayan bilim dalıdır.
ETOLOJİ: Davranış Bilimi de denen bu bilim dalı hayvanların davranışını ve onların fizyolojik temellerini inceler. İnsan, "Karşılaştırmalı Etoloji Bilimi'nde araştırılır.
MORFOLOJİ (biyoloji bölümleri): Vücudun dış yapısı ile organizmaların yapı ve organların konum ilişkilerini inceler.
ANATOMİ: Anatomi, morfolojinin bir bölümüdür. Organizmanın ayrı ayrı kısımlarını; organ ve dokuların konum ve yapılarını inceler.
SİTOLOJİ Nedir: Hücre ve organellerin yapı ve işlevlerini araştırır.
HİSTOLOJİ: Dokuların yapı ve işlevlerini inceler.
FİZYOLOJİ: Organizmaların hücre, doku, organ ve organ sistemlerinin çalışma ve işlevlerini araştırır. Bu ilişkilerin, hayat olayları ve çevre etmenlerine bağımlılıklarını nedensel bakış açısı ile inceler.
GENETİK (=KALITIM): Ana-baba özelliklerinin döle naklini ve bunu olası kılan yapıları inceler. Genetik bilginin replikasyonu, seksüel olaylarda kombinasyonu ve onların organizmada gerçekleşmesi gibi konularla ilgilenir.
ÜREME BİYOLOJİSİ: Genetik materyalin nakli ve yeni generasyonların oluşumu ile ilgili tüm olayları inceler.
EVRİM: Günümüz organizmalarının oluşumunu inceler. Bunun uzun bir gelişim olayına bağlı olduğunu gösterir.
BİYOKİMYA: Biyolojik objelerde kimyasal yöntemler kullanarak, yaşamın biyokimyasal temellerini araştırır.
BİYOFİZİK: Organizmaların davranış şekillerini, işlev ve biyolojik yapılarını, fiziko-kimyasal yöntemler kullanarak araştırır.
BİYOCOĞRAFYA: Organizmaların yeryüzündeki yayılış ve dağılımlarını inceler.
BİYONİK: Organizmalarda hareket şekilleri ve statikleri ile onların mekanizmalarını ve bilgilerin alınıp işlenme ve taşınım mekanizmalarını inceler. Elde edilen yeni bilgileri, mevcutların düzeltilmesi ve yeni teknik sistemlerin geliştirilmesinde kullanan bir bilim dalıdır.
Biyolojinin Dalları
Biyolojik Kavramlar
Hücre Biyolojisi
Hücre Yapısı ve Görevleri
Tek Hücreli ve Çok Hücreli Canlilarda Geçiş
Bitki Hücreleri ve Bitki Hücresi Farklılaşma
Hayvan Hücresi Farklılaşma ve Doku Oluşumu
Hayvansal Dokular
Besin Yıkımı ve Besin Emilimi
Mide Sindirim
İncebağırsak Sindirim
Besin Emilmesi (Rezorbsiyon)
Memelilerin Beslenme Şekilleri
Karaciğer ve Safra Kesesi
Karaciğer Hastalıkları
Kan ve Lenf
Kalp ve Kan Dolaşımı
İnsanda Kan Dolaşımı
Yaşlanmanın Nedenleri
Sıcaklık ve Işığın Gelişmeye Etkisi
Radyoaktif Işınlanma
Bitkilerde Kanser
Hücre ve Doku Kültürleri
Hormonlar
Hormonların Etkisi Mekanizması
Bazı Hormon Bezleri ve Çalışması
Hormonlar Yardımı ile Bazı Olayların Yönetimi
Hormonlar ve Hipofizin Denetim Görevleri
