Travmatik Amputasyon
Travmatik amputasyon en yaygın olarak ağır tanm makinalan-nı kullanan tarım işçilerinde, motorlu araç kazalarında olur.
Amputasyon arter, ven, sinir, kas, tendon ve kemiği içerir. Başarılı bir reimplantasyonu sağlamak için hızlı hareket etmek, yara ve kopan ekstremiteyi uygun şekilde korumak önemlidir.
Acil Bakım
ABC4 uygulanır
Kanama kontrolü sağlanır
Şayet parsiyel amputasyonsa, ekstremite fonksiyonel anatomik pozisyonunda tutulur
İki geniş damar yolu açılır, % 09 sodyum klorür verilir
Kan örnekleri alınır, tam kan sayımı serum elektrolitleri kreatin, BUN, glikoz, pıhtılaşma faktörlerine bakılır
02 verilir, genellikle nazal kanül kullanılır
Bu amaçla gerekirse hasta daha ileri tedavi çalışmaları yapılıcak başka bir hastaneye gönderilir.
Vazokonstriksiyonu önlemek için oda ısısı ılık olmalıdır.
Cerrahi alana buz uygulaması yapılmaz
Kafein içeren içeceklere izin verilmez
Ampute Olan Kışımın Korunması
Hastada Kalan Kısım: Önce kanama kontrol altına alınır, sonra yara % 09'luk NaCl ile yıkanır fakat sabun, hidrojen peroksit yada diğer antiseptikler kullanılmaz. Bunlar doku hasarı yapar. Ekstremitenin kalan kısmı steril NaCl ile nemlendirilmiş gaz bezi ile sarılır sonra sabitleştirilir ve yükseltilir.
Kopan Kısım
Hasta olabildiğince çabuk hazırlanırken kopan ekstremite de uygun şekilde korunmalıdır.
Kopan kısım "4-4°C"ta hipotermik olarak tutulur. Ancak dondurulmaz bu kısma soğuk yaralanmasına sebep olacağı için direkt buz uygulaması yapılmaz. Kopan kısım nemli gaz bezine sardır. Korunması için steril bir kutuya konur. Sonra kutu içi buz dolu bir kaba yerleştirilir. Anatomik pozisyona uygun olarak tutulur.
Hastada başka yaralanma olup olmadığına bakılır ağrıyı geçirmek için IV morfin, enfeksiyonu önlemek için antibiyotik tetenozu önlemek için, tetenoz serumu ve aşısı uygulanır.
Yaradan kültür alınır, kopan ekstremitenin radyolojik incelemesi yapılır, hasta ameliyathaneye götürülür,
Amputasyonlu Hastalarda
Soğuğa intolerans, etkilenmiş ekstremitede fonksiyonlann sınırlanması.
Ağrı (% 80 fontom ağrısı olur, yaklaşık bir yıl sürer).
Duyu kaybı.
Depresyon anksiyete, hayal kırıklığı olabilir.
Kompartıman Sendromu
Dirsek ve ön kolda oluşan kırık ve yaralanmalardan sonra uygulanan sıkı bandaj ya da alçıların arteryal kan akışını veya venöz dönüşü engelleyerek ön kol kaslarında, özellikle ön kolun fleksör ve elin intrensik kaslarında ödem, iskemik nekroz, sinir paralizisi ve kontraktürlere neden olduğu bir durumdur.
Kompartman sendromu kırıkların yanısıra büyük yanıklardan, hızlı sıvı perfüzyonundan, yılan ve böcek sokmalarından sonra da görülebilir.
Kompartman sendromu yaygın olarak görülmez. Ancak oluştuğu zaman acil tedavi gerekir, çünkü oluşturduğu nörö-müskülar hasar 4-6 saat içinde irreversible olur.
Kompartıman Sendromu Belirti ve Bulgular
Kırık tespit edildikten yaklaşık 8 saat sonra kompartman sendromuna özgü belirtiler görülür.
Bunlar
Ağrı ilk saatlerdeki en önemli belirtidir.
Etkilenmiş ekstremitenin distalinden nabız alınamaması,
Duyu kaybı,
Paralizi,
Alçı uygulamasından 6-12 saat sonra etkilenmiş ekstremitenin distalinde şişlik, 12-24 saat sonra iskemi gelişmesidir.
Kompartıman Sendromu Tedavisi
Fasyatomi yapılır,
Soğuk uygulama yapılmaz,
Etkilenen ekstremite elevasyona alınmaz.
Alçı Bakımı
Kırık kemik uçlarının yumuşak dokuya arter ve venlere, sinirlere, zarar vermesini önlemek ve ağrıyı azaltmak amacıyla uygulanan alçılardan önce ve sonra dolaşım kontol edilir.
Alçı uygulamasından önce, alçı çorabı giydirilir. Kemik çıkıntısı olan yerler pamukla desteklenir.
Alçıdan sonra ağrı, ısı ve renk değişikliği olursa hastaya geri gelmesi söylenir, gelemeyecek durumda ise klinikte izlenir.
Hastaya; alçılı ekstremitenin parmaklarını oynatması söylenir, alçılı ekstremitenin distalindeki duyu kaybının geri gelmesi gerektiği, gelmiyorsa acil olarak hastaneye gelmesi, alçılı ektremitenin elevasyonu, alçılı bölgeden kötü koku geliyorsa hekim ile görüşmesi hastaya anlatılmalıdır.
Yağ Embolisi Sendromu (YES)
YES, % 95 uzun kemik ya da çoklu kemik kırıklarında gürülür. Ölüm oranı %8'dir. Kırıklarda yağ hücrelerinden zengin olan sarı kemik iliğinde yağ globüllerinin dolaşıma katılarak damarları tıkamasına "yağ embolisi" denir. Önceleri YES'nun uzun kemiklerin kırılması sonucu oluştuğu düşünülürdü. Oysa araştırmalar kırığı
YES'nu arttıran Faktörler
Serum glikoz ve kolesterol seviyesinin yükselmesi,
Kapiller frijiditenin artması,
Psikolojik streslerle başa çıkmada yetersiz kalma.
bulunmayan diyabetik, komada olan, pankreatit geçiren osteomi-yelitisli ya da orak hücreli anemisi olan hastaların da risk grubunda olduğunu göstermiştir. Aynca kırık olmadan YES'na neden olan bazı psikolojik faktörler de vardır.
Yağ globüllerinin kemik iliğinden nasıl salındığını açıklayan bir çok teori vardır.
Metabolik Teori
Travma sonucu katekolaminlerin salımmının artması; yağ globüllerinin oluşumuna ve trombosit agregasyonuna yol açan serbest yağ asitlerinin mobilizasyonuna neden olur.
Mekanik Teori
Sarı kemik iliği içindeki basınç artışı nedeniyle yağlar kemik iliğinden direkt olarak salınır. Diğer bir teoriye göre de; yağ glo-bülleri vücudun bütün organlarındaki küçük kan damarlarında depolanır.
Yağ embolisi genellikle kırıktan 48 saat sonra ortaya çıkar, bu nedenle ayakta tedavi işlemi sürdürülen kırıklı hastalar kırıktan 24 saat sonra kontrole çağrılırlar.
YES, herhangi bir yaşta ve cinste oluşabilmesine karşın en fazla 20-40 yaş arası genç erkeklerde 70-80 yaş arası yaşlılarda ve pelvis kırıklarında görülür.
Belirtileri
Konfüzyon,
Dispne,
Göğüs ağrısı,
Nabız, solunum, kan basıncı ve vücut ısısında artmadır.
Önleme
Kırıklarda gereksiz maniplasyondan kaçınılmalı, Kırıklar uygun bir şekilde tespit edilmeli, Hastanın yeterli sıvı alması sağlanmalıdır.
Yağ ve pıhtı embolisi genellikle karıştırılır. Ancak yağ embolisinde peteşi karakteristik bir bulgudur. Göğüste, koltuk altında, boyunda kesecik şeklinde peteşiler vardır. Nedeni bilinmiyor.
Ayrıca YES'te bazı laboratuvar bulguları yönlendirici olabilir
Serum lipaz düzeyinde artma,
Sedimantasyon hızında artma,
Trombosit ve eritrosit sayısında artma,
Serum albümin ve kalsiyum seviyesinde azalma YES'na özgüdür.
Yağ Embolisi Sendromu Tedavi
Oksijen verilir,
Damar yolu açılarak sıvı perfüzyonuna başlanır,
Yatak istirahatine alınır,
İlaç tedavisinde; Yağ eritici özelliği nedeniyle heparin, mikrosir-külasyonu arttırdığı için dekstran, kapiller membranı stabilize ettiği için kortikosteroidler verilir.
